ਸੱਚ ਦਾ ਮਾਰਗ

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਆਦਿ, ਮਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਖਸ਼ਦੇ ਹਨ ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸਮਝਣ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨਿਰੰਕਾਰ ਸਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹੜਾ ਸੱਚ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸਦੀ ਸਮਝ ਪੈਂਦੀ ਹੈ|

ਖੰਡ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ, ਪਾਤਾਲ, ਦੀਪ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ੴ (ਏਕੰਕਾਰੁ) ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਸਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਵਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਖਸ਼ ਰਹੇ ਹਨ| ਇੰਨਾਂ ਕੁ ਸਮਝਣ ਦੇ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹੜਾ ਸੱਚ ਦਾ ਦਰ ਖੋਲ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ|

ਉਸ ਨਿਰੰਕਾਰ ਦੀ ਜਿਸਦਾ ਸਾਰਾ ਪਸਾਰਾ ਹੈ ਕੋਈ ਇਕ ਇੱਕਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ| ਸਭ ਰਚਨਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਖੰਡ-ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਸਾਰਾ ਪਸਾਰਾ ਉਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਮਝ ਪੈਂਦੀ ਹੈ| ਪਰ ਆਦਮੀ, ਸਾਡੇ ਵਰਗਾ ਭੁੱਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਾਣੀ ਇਕ ਪਰਿਕਰਮਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਜਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਪਸਾਰਾ ਹੈ|

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ (ਜਿਸਦੇ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਖਸ਼ ਰਹੇ ਹਨ) ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਧਿਆਨ ਧਰਕੇ ਇਹ ਸੋਚੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਅਦਬ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਆਪਾਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ| ਕਿਤੇ ਇਨਸਾਨ ਸਵੇਰੇ ਯਾ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਤਿੰਨ ਚੀਜਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਨਿਰੰਕਾਰ ਦੇ ਇਸ ਸਜਦੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ | ਜਿਹੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਹੂਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ|

ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਉਸੇ ੴ ਦਾ ਮੱਧ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਰਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਸ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਨਿਰੰਕਾਰ ਹੈ ਕੀ, ਸੋਝੀ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ ਕੀ?

ਜਦੋਂ ਆਪਾਂ ਕਿਸੇ ਬਜੁਰਗ ਦੇ ਵੀ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਪੂਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਸਾਹਿਬ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ-

ਜਦੋਂ ਮਨ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿੰਨਿਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਉਸ ਪੂਰੇ ਦੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ| ਜਿਸ ਵਕਤ ਆਪਾਂ ੴ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਾਂ (ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਹੀ ਆਕਾਰ ਉਸਦਾ ਹੈ) ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਕਪਾਟ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸਦੇ ਉਸ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਆਕਾਰ ਹੈ, ਉਹਦਾ ਪਸਾਰਾ ਹੈ| ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ, ਜਿਸ ਵਕਤ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਪੂਰਾ ਢਹਿ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਮੱਥਾ ਟੇਕਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵਕਤ ਉਸਦਾ ਮੱਥਾ ਸਾਰੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ| ਉਹ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਾਂ ਉਸਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕਦੇ|
ਪਰ ਮੱਥਾ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਪਰਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ|
ਹੁਣ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸਾਨੂੰ ਰਾਹ ਕੀ ਦਸ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਆਪਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹਾਂ? ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਗ ਦੱਸਣ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਮਾਰਗ ਦੇ ਹੀ ਝਲਕ-ਮਾਤਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਹਨ|

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਰਦਾਨਿਆ ਰਬਾਬ ਛੇੜ ਬਾਣੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ| ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਗ ਦਸ ਰਹੇ ਹਨ|

ਦੋ ਮਾਰਗ ਹਨ, ਇਕ ਸਮੇਂ ਦਾ ਤੇ ਦੂਸਰਾ ਅਕਾਲਪੁਰਖ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ|

ਇਕ ਹੈ ਅੰਧਕਾਰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਜਿਸਦੇ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਜਨਮ-ਮਰਣ ਦੇ ਗੇੜ 'ਚ ਪਏ ਹੋਏ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਕ ਹੈ ਉਹ, ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਜੁਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ|

ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ-

ਹਰ ਜੁਗ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਗੁਰਮੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ| ਉਹ ਗੁਰਮੁੱਖ, ਉਹ ਭਗਤ ਕੌਣ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਉਸਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ, ਉਸਦੀ ਲੀਲ੍ਹਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ|

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੋ ਮਾਰਗ ਦਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਾਰੇ ਜੁਗਾਂ 'ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ| ਜਿਸਦਾ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਲੱਗ ਗਿਆ...

ਦੂਜਾ ਹੈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆਪ ਕਤਲਗਾਹ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਉਸਨੇ ਮਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜਮਾਂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਦਬੋਚ ਲੈਣਾ ਹੈ| ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਮਰਨਾ ਹੈ|

ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਆਪਣੇ ਸਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ-

ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਇਕ ਕਤਲਗਾਹ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਲ ਨੇ ਆ ਕੇ ਦਬੋਚ ਲੈਣਾ ਹੈ| ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ-

 ਇਕ ਜਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ|

ਜਿਸ ਵਕਤ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ-

ਇਹ ਜਿਹੜਾ ਤਮ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਇਸ ਸਾਗਰ ਤੋਂ, ਇਸ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ, ਇਸ ਅਗਨਸਾਗਰ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਪਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਦਾ ਹੀ ਪਸਾਰਾ ਹੈ ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦਾ| 

ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਤਰੀਕੇ ਦਸ ਰਹੇ ਹਨ|